Giới thiệu chung
Bồng Lai Cổ Tự, dân gian quen gọi là chùa Bà Bài, tọa lạc ven kênh Vĩnh Tế, xã Vĩnh Tế, thành phố Châu Đốc, thuộc khu vực An Giang cũ, nay thuộc tỉnh An Giang (mới). Đây là một trong những ngôi chùa tiêu biểu của đạo Bửu Sơn Kỳ Hương vùng Châu Đốc, đồng thời là di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh. Cần lưu ý rằng do có một ngôi chùa “chị em” cùng tên Bà Bài từng được dời về khu vực Núi Sam để duy trì cơ sở tín ngưỡng, nên khi tra cứu cần phân biệt rõ ngôi chùa gốc bên kênh Vĩnh Tế (được công nhận di tích) với cơ sở phái sinh này.
Lịch sử hình thành
Chùa được ông Đạo Lập (Phạm Thái Chung) sáng lập năm 1861. Ông là một trong mười hai đại đệ tử của Phật Thầy Tây An – Đoàn Minh Huyên, sau khi thọ giáo đã trở về vùng Vĩnh Tế dựng chùa với tâm nguyện chữa bệnh cứu người và truyền bá tinh thần yêu nước, đạo lý “học Phật tu nhân” cho dân chúng trong vùng biên giới. Chùa mang tên Bồng Lai nhưng được dân gian gọi quen là chùa Bà Bài theo tên địa danh địa phương.
Di tích “Ông Thẻ” và nét riêng Bửu Sơn Kỳ Hương
Thuở ban đầu, theo đúng tinh thần Bửu Sơn Kỳ Hương, chùa chỉ thờ trần điều (vải đỏ tượng trưng) chứ không có tượng Phật; về sau một vị ni sư mang tượng Phật về phụng thờ, tạo nên sự dung hòa đặc sắc giữa giáo lý Bửu Sơn Kỳ Hương và tín ngưỡng Phật giáo truyền thống. Đặc biệt, chùa còn lưu giữ di tích “ông thẻ” — những cây cọc gỗ được cho là do Quản cơ Trần Văn Thành vâng lệnh Phật Thầy Tây An trồng tại bốn vị trí trấn yểm khác nhau trong tỉnh An Giang, nay được tín đồ xem như biểu tượng thiêng liêng gắn với buổi đầu hình thành giáo phái.
Giá trị hiện nay
Trong chiến tranh, chùa Bà Bài từng là điểm liên lạc của lực lượng cách mạng nên nhiều lần hứng chịu bom đạn, công trình bị hư hại nặng nề. Năm 2007, chùa được công nhận là di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh, ghi nhận những đóng góp trong hai cuộc kháng chiến. Hiện nay, dù một phần kiến trúc đã xuống cấp theo thời gian và đang chờ được trùng tu, chùa vẫn là điểm sinh hoạt tín ngưỡng sôi động của tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương, đặc biệt nhộn nhịp vào mùa nước nổi với các bữa cơm chay cộng đồng; tuyến đường và cầu dẫn vào chùa cũng vừa được đầu tư, tu sửa để thuận tiện hơn cho khách hành hương.
Hình ảnh minh họa

Câu hỏi thường gặp
Chùa Bồng Lai Cổ Tự (chùa Bà Bài) được thành lập vào năm nào và do ai sáng lập?
Chùa Bồng Lai Cổ Tự, dân gian gọi là chùa Bà Bài, được ông Đạo Lập (Phạm Thái Chung) sáng lập năm 1861 ven kênh Vĩnh Tế, xã Vĩnh Tế, thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang. Ông là một trong mười hai đại đệ tử của Phật Thầy Tây An – Đoàn Minh Huyên, sau khi thọ giáo đã trở về vùng Vĩnh Tế dựng chùa để chữa bệnh cứu người và truyền bá đạo lý “học Phật tu nhân” cho dân cư vùng biên giới.
Vì sao chùa còn được gọi là chùa Bà Bài, và cần phân biệt với ngôi chùa nào khác?
Dân gian quen gọi Bồng Lai Cổ Tự là chùa Bà Bài theo địa danh địa phương ven kênh Vĩnh Tế. Bài viết lưu ý cần phân biệt với một ngôi chùa cùng tên Bà Bài ở khu vực Núi Sam, vốn là cơ sở phái sinh từ chùa gốc này.
“Di tích ông thế” tại chùa Bồng Lai Cổ Tự là gì?
“Ông thế” là các cây cọc gỗ được cho là do Quản cơ Trần Văn Thành vâng lệnh Phật Thầy trồng tại bốn vị trí trấn yểm khác nhau trong tỉnh An Giang. Tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương xem đây là biểu tượng thiêng liêng gắn với buổi đầu hình thành giáo phái.
Chùa được công nhận di tích khi nào và hiện trạng ra sao?
Do từng là điểm liên lạc của lực lượng cách mạng nên chùa nhiều lần bị bom đạn tàn phá trong chiến tranh. Năm 2007, chùa được công nhận là di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh. Hiện một phần kiến trúc đã xuống cấp và đang chờ trùng tu, nhưng chùa vẫn là điểm sinh hoạt tín ngưỡng sôi động của tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương, đặc biệt vào mùa nước nổi với các bữa cơm chay cộng đồng.