Giới thiệu chung
Chùa Giám, tên chữ là Nghiêm Quang tự, là một trong những ngôi cổ tự nổi tiếng nhất vùng đồng bằng Bắc Bộ, tọa lạc bên bờ hữu sông Thái Bình, thuộc xã Cẩm Sơn, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương (từ ngày 1/7/2025, sau khi Hải Dương hợp nhất vào thành phố Hải Phòng, địa bàn này thuộc xã Cẩm Giang, Hải Phòng, song người dân và các tài liệu vẫn thường gọi theo địa danh cũ là “chùa Giám, Hải Dương”). Chùa gắn liền với tên tuổi Thiền sư – Đại danh y Tuệ Tĩnh, người được hậu thế tôn vinh là “Thánh thuốc Nam”, và nổi tiếng khắp cả nước vì còn lưu giữ tòa Cửu phẩm Liên Hoa – cối kinh hình tháp sen chín tầng có thể xoay được, một trong rất ít hiện vật cùng loại còn sót lại ở Việt Nam. Năm 2015, bảo vật này được công nhận Bảo vật quốc gia; đến năm 2017, cụm di tích đền Bia – đền Xưa – chùa Giám, gắn với cuộc đời và sự nghiệp của Tuệ Tĩnh, được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.
Không chỉ là một danh lam cổ tự với kiến trúc “tiền Phật hậu Thánh” đặc sắc, chùa Giám còn lưu giữ ký ức về một vị thiền sư – lương y đã dành cả đời cho triết lý “Nam dược trị Nam nhân” (thuốc Nam trị bệnh cho người Nam), đặt nền móng cho y học cổ truyền dân tộc. Vì lẽ đó, chùa từ lâu đã trở thành điểm đến của giới tu hành, thầy thuốc Đông y và đông đảo du khách, phật tử muốn tìm hiểu về lịch sử y học và văn hóa Phật giáo Việt Nam.
Lịch sử hình thành
Theo các nguồn sử liệu và văn bia còn lưu tại chùa, Nghiêm Quang tự được khởi dựng từ thời Lý – Trần, với tên gọi cổ là chùa Hải Triều. Đến thế kỷ XIV, chùa gắn liền với công lao trùng tu, mở rộng của Thiền sư Tuệ Tĩnh – khi đó còn là một tăng sinh được các vị hòa thượng trong chùa nuôi dưỡng, dạy dỗ. Trải qua thời gian và chiến tranh, chùa nhiều lần xuống cấp, đến cuối thế kỷ XVII – đầu thế kỷ XVIII được đại trùng tu với quy mô lớn theo kiểu kiến trúc “nội công ngoại quốc”. Hai tấm bia đá hiện còn lưu tại chùa ghi niên đại Chính Hòa năm thứ 17 (1696) và Chính Hòa năm thứ 22 (1701), cho biết phần lớn kiến trúc hiện nay của chùa được định hình trong giai đoạn này. Với hơn 700 năm hình thành và hơn 300 năm từ lần đại trùng tu quy mô lớn, chùa Giám được xem là một trong những di tích Phật giáo cổ kính và quan trọng của Hải Dương.
Gắn chặt với lịch sử chùa là cuộc đời Thiền sư Tuệ Tĩnh, tên thật Nguyễn Bá Tĩnh, sinh khoảng năm 1330 tại làng Nghĩa Phú, huyện Cẩm Giàng (nay thuộc xã Cẩm Vũ). Mồ côi cha mẹ từ năm 6 tuổi, ông được các vị tăng sư ở chùa Giám (trong đó có vị hòa thượng mang hiệu Hải Triều) nuôi nấng, cho học hành. Năm 22 tuổi, ông đỗ Thái học sinh dưới thời Trần Dụ Tông, nhưng không ra làm quan mà chọn con đường xuất gia kết hợp nghiên cứu y dược, với tâm nguyện cứu người bằng cây thuốc Nam. Tại chùa Giám, ông cho trồng cả một vườn dược liệu để bào chế thuốc chữa bệnh cho dân nghèo trong vùng. Hai bộ sách “Nam dược thần hiệu” và “Hồng Nghĩa giác tư y thư” do ông biên soạn trở thành nền tảng của y học cổ truyền Việt Nam, với tư tưởng cốt lõi “Nam dược trị Nam nhân”. Năm 55 tuổi, Tuệ Tĩnh bị đưa sang triều đình nhà Minh theo lệ tiến cống người có y thuật giỏi; ông chữa khỏi bệnh cho Tống Vương phi, được phong “Đại y Thiền sư” nhưng không được trở về quê, qua đời và được an táng tại Giang Nam, Trung Quốc, để lại di nguyện tha thiết mong có ai về nước Nam nhắn giúp hậu thế nơi phần mộ của mình. Để ghi nhớ công ơn, dân làng và tăng ni chùa Giám thờ Tuệ Tĩnh như một vị Thánh, lập khám thờ riêng bên cạnh việc thờ Phật.
Cửu Phẩm Liên Hoa – Bảo vật trấn tự
Nếu kiến trúc tổng thể làm nên vẻ cổ kính của chùa Giám, thì tòa Cửu phẩm Liên Hoa chính là linh hồn và niềm tự hào riêng có của ngôi chùa này. Đây là một loại “cối kinh” hình tháp, mô phỏng chín cấp độ hoa sen theo tư tưởng Tịnh Độ, biểu trưng cho chín phẩm (chín cấp độ) vãng sinh về cõi Cực Lạc của Phật giáo. Tòa tháp được dựng trong một kiến trúc riêng gọi là nhà Cửu phẩm – một công trình hình vuông, ba tầng mái, mười hai góc đao cong, được coi là một trong những công trình kiến trúc gỗ độc đáo bậc nhất còn lại ở miền Bắc Việt Nam.
Bản thân tòa tháp được dựng hoàn toàn bằng gỗ lim quý, với một trụ cột trung tâm lớn đặt trên ổ trục đá, cho phép toàn bộ khối tháp – nặng ước khoảng bốn tấn – có thể xoay tròn nhẹ nhàng mỗi khi có người vận hành; ngày thường tháp vẫn đứng yên, chỉ được quay vào các dịp lễ trọng. Tháp có chín tầng hoa sen xếp chồng, càng lên cao thu nhỏ dần, mỗi tầng bài trí nhiều tượng Phật nhỏ (theo thống kê truyền thống, toàn tháp có khoảng 145 tượng), riêng pho tượng lớn nhất đặt ở tầng trên cùng, cố định sát mái nhà Cửu phẩm. Hoa văn chạm khắc trên bệ sen và vách gỗ mang đậm phong cách nghệ thuật cuối thời Lê, với sóng nước, hoa dây và rồng cách điệu rất tinh xảo.
Theo tín niệm dân gian, mỗi vòng quay của tháp tương đương vô số lần tụng niệm danh hiệu Phật, nên vào lễ hội, phật tử thường chờ đến lượt được tự tay đẩy tháp quay một vòng để cầu phước lành. Cùng với tòa Cửu phẩm Liên Hoa ở chùa Động Ngọ (Thanh Hà, Hải Dương) và chùa Bút Tháp (Bắc Ninh), tháp chùa Giám là một trong ba công trình cùng loại còn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn ở Việt Nam, với quy mô và nghệ thuật chạm khắc được đánh giá đặc sắc không kém phần nổi bật. Với giá trị lịch sử, tôn giáo và điêu khắc gỗ đặc biệt, năm 2015 tòa Cửu phẩm Liên Hoa chùa Giám đã được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Kiến trúc và di tích
Tổng thể chùa Giám được bố trí theo kiểu “tiền Phật hậu Thánh” – phía trước thờ Phật, phía sau thờ Thánh (Tuệ Tĩnh) và đặt tòa Cửu phẩm Liên Hoa. Từ ngoài vào, chùa có tam quan, sân rộng, tiền đường, tam bảo, nhà Tổ, hành lang, nhà khách, nhà tăng và vườn cây, tạo thành quần thể kiến trúc khép kín, hài hòa với cảnh quan làng quê Bắc Bộ. Hệ thống cột, xà, kẻ, bẩy chủ yếu bằng gỗ lim, chạm khắc công phu theo phong cách nghệ thuật thế kỷ XVII–XVIII.
Bên cạnh tòa Cửu phẩm Liên Hoa, chùa Giám còn lưu giữ hệ thống di vật phong phú: khoảng 100 tượng Phật, tượng Tổ bằng gỗ sơn son thếp vàng có niên đại hàng trăm năm; hai quả chuông đồng cỡ lớn; cùng khoảng 15 tấm bia đá tạo tác trải dài từ thế kỷ XVII đến XIX, ghi chép các lần trùng tu, công đức và lịch sử của chùa. Trong khuôn viên còn có khu mộ tháp của các vị trụ trì qua nhiều thời kỳ, cùng khám thờ riêng dành cho Thiền sư Tuệ Tĩnh.
Hằng năm, lễ hội truyền thống chùa Giám được tổ chức vào trung tuần tháng Hai âm lịch (thường từ ngày 10 đến 16, cao điểm ngày 14), trùng với ngày giỗ Tuệ Tĩnh, thu hút đông đảo người dân, du khách và thầy thuốc Đông y từ nhiều nơi về dự. Lễ hội gồm các nghi thức trang trọng như lễ mộc dục (tắm tượng), lễ rước nước, lễ rước kiệu Tuệ Tĩnh, tế lễ Thành hoàng tại nghè Giám và đình làng, cùng hoạt động văn hóa dân gian như cờ người, chọi gà, múa rối nước, hát quan họ, thi đấu thể thao. Một nét đặc trưng không thể thiếu là khám bệnh, bốc thuốc Nam miễn phí do các lương y trong vùng thực hiện ngay tại khuôn viên chùa, tiếp nối tinh thần “thầy thuốc của người nghèo” mà Tuệ Tĩnh để lại.
Giá trị hiện nay
Chùa Giám được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia từ năm 1974, là một trong những di tích được công nhận sớm nhất của huyện Cẩm Giàng. Đến tháng 12/2017, cụm di tích đền Bia – đền Xưa – chùa Giám, gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Đại danh y Tuệ Tĩnh, tiếp tục được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định vị trí đặc biệt quan trọng của quần thể di tích này trong hệ thống di sản văn hóa dân tộc. Cùng với việc tòa Cửu phẩm Liên Hoa được công nhận Bảo vật quốc gia năm 2015, chùa Giám hiện là một trong số không nhiều di tích ở Việt Nam sở hữu đồng thời cả danh hiệu di tích quốc gia đặc biệt và bảo vật quốc gia.
Ngày nay, chùa Giám do Ban Quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc phối hợp cùng chính quyền địa phương quản lý, bảo tồn và tổ chức các hoạt động tôn giáo, lễ hội hằng năm. Nhiều hoạt động số hóa, tư liệu hóa cũng được triển khai nhằm gìn giữ nguyên trạng tòa Cửu phẩm Liên Hoa quý giá trước nguy cơ xuống cấp do thời gian và khí hậu. Song song đó, các cơ quan văn hóa đang xúc tiến hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh Đại danh y Tuệ Tĩnh là danh nhân văn hóa, trong đó chùa Giám – nơi ông từng tu học, trồng thuốc và được thờ phụng – là một trong những di tích trung tâm, minh chứng sống động cho sự kết hợp giữa Phật giáo và y học cổ truyền dân tộc. Đối với người dân Hải Dương (nay là một phần thành phố Hải Phòng) và phật tử khắp nơi, chùa Giám không chỉ là điểm hành hương tâm linh mà còn là nơi tưởng nhớ, học hỏi tinh thần “lương y như từ mẫu” mà Tuệ Tĩnh đã truyền lại suốt hơn sáu thế kỷ qua.
Hình ảnh minh họa

Câu hỏi thường gặp
Chùa Giám có tên chữ là gì và ở đâu?
Tên chữ là Nghiêm Quang tự, tọa lạc bên bờ hữu sông Thái Bình, thuộc địa bàn Cẩm Giàng, Hải Dương (từ 1/7/2025 thuộc Hải Phòng sau sáp nhập, nhưng vẫn thường được gọi theo địa danh cũ).
Bảo vật quốc gia tại chùa Giám là gì?
Tòa Cửu Phẩm Liên Hoa – một cối kinh hình tháp sen chín tầng bằng gỗ lim, có thể xoay, nặng khoảng bốn tấn, được công nhận Bảo vật quốc gia năm 2015.
Chùa Giám gắn liền với vị danh y nào?
Thiền sư – Đại danh y Tuệ Tĩnh (Nguyễn Bá Tĩnh, sinh khoảng năm 1330), người được các vị tăng sư chùa Giám nuôi dưỡng, biên soạn “Nam dược thần hiệu” và “Hồng Nghĩa giác tư y thư”, đặt nền móng y học cổ truyền Việt Nam với tư tưởng “Nam dược trị Nam nhân”.
Chùa Giám được xếp hạng di tích gì?
Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia từ năm 1974; đến năm 2017, cụm di tích đền Bia – đền Xưa – chùa Giám được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.
Lễ hội chùa Giám tổ chức khi nào?
Vào trung tuần tháng Hai âm lịch (thường từ ngày 10 đến 16, cao điểm ngày 14), trùng với ngày giỗ Tuệ Tĩnh, gồm lễ rước kiệu và hoạt động khám bệnh, bốc thuốc Nam miễn phí cho người dân.