Giới thiệu chung
Chùa Giác Viên tọa lạc tại đường Lạc Long Quân, quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh, cách chùa Giác Lâm không xa và có mối lương duyên gắn bó mật thiết với ngôi cổ tự này suốt hơn hai thế kỷ qua. Chùa còn được người dân quen gọi là chùa Hố Đất, mang đậm dấu ấn kiến trúc Phật giáo Nam Bộ với bố cục kiểu chữ “Tam” gần giống mô hình Mandala, gồm cổng tam quan, chánh điện, nhà Trai đường và hai dãy Đông lang, Tây lang. Nổi bật nhất trong không gian chùa là bộ sườn gỗ chạm trổ tinh xảo cùng hệ thống hoành phi, liễn đối sơn son thếp vàng, được giới nghiên cứu đánh giá là một trong những di sản mỹ thuật gỗ tiêu biểu bậc nhất của Phật giáo Nam Bộ. Với bề dày lịch sử gần 230 năm, chùa Giác Viên là điểm đến quen thuộc của phật tử và những người yêu thích tìm hiểu văn hóa, kiến trúc cổ truyền vùng Sài Gòn – Gia Định xưa.
Lịch sử hình thành
Chùa Giác Viên khởi nguồn từ năm 1798, khi thiền sư Tổ Tông – Viên Quang dựng một am nhỏ tại khu vực này để trông coi số gỗ quý dùng xây dựng chùa Giác Lâm gần đó. Từ một am nhỏ, nơi này dần dần được mở rộng và đến năm 1805 chính thức lập thành Quan Âm Viện. Năm 1850, thiền sư Tổ Tiên Giác – Hải Tịnh cho đổi tên Quan Âm Viện thành chùa Giác Viên như tên gọi được lưu truyền đến ngày nay. Đến năm 1869, thiền sư Hoằng Ân – Minh Khiêm về trụ trì, biến nơi đây thành một trung tâm đào tạo Phật học có tiếng của vùng Sài Gòn – Gia Định, quy tụ nhiều tăng sinh theo học kinh điển. Trải qua hơn hai thế kỷ với nhiều lần trùng tu, chùa Giác Viên vẫn giữ được gần như nguyên vẹn kết cấu gỗ cổ cùng nhiều pho tượng, hoành phi, liễn đối quý giá từ thời khai sơn.
Sắc phong và sự công nhận
Khác với một số ngôi quốc tự ở kinh đô Huế, chùa Giác Viên vốn là một ngôi chùa dân gian ở vùng đất phương Nam, được hình thành và phát triển qua công sức của các bậc thiền sư khai sơn chứ không gắn liền với một văn bản sắc phong chính thức nào từ triều đình. Sự ghi nhận đối với chùa Giác Viên đến theo một cách khác: năm 1993, chùa được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, xác lập vị thế của chùa như một trong những di sản kiến trúc – nghệ thuật Phật giáo tiêu biểu nhất của Nam Bộ. Danh hiệu này, tuy không phải là sắc phong theo nghĩa truyền thống của các triều đại phong kiến, nhưng lại mang giá trị tương đương trong đời sống đương đại: đó là sự xác nhận chính thức của quốc gia đối với giá trị lịch sử, kiến trúc và mỹ thuật mà ngôi chùa đã bồi đắp qua gần hai thế kỷ rưỡi tồn tại.
Các tích truyện
Người dân trong vùng vẫn truyền tai nhau câu chuyện về mối lương duyên “chùa anh chùa em” giữa Giác Lâm và Giác Viên: tương truyền thuở ban đầu, ngôi am nhỏ chỉ là nơi trông coi gỗ quý cho công trình xây dựng chùa Giác Lâm, nhưng nhờ cái duyên tu hành mà người trông coi gỗ dần trở thành người khai sơn lập tự, biến một chốn tạm bợ thành ngôi phạm vũ trang nghiêm. Cũng bởi gốc gác gắn bó ấy mà trong dân gian, hai chùa Giác Lâm – Giác Viên được xem như một cặp “chùa chị chùa em”, tăng chúng hai bên qua lại thân tình, cùng chia sẻ pháp sự trong nhiều dịp lễ lớn. Đặc biệt, bộ hoành phi chạm khắc tại chùa còn lưu giữ một tấm bửng gỗ được cho là chạm đủ 94 dáng chim khác nhau mà không hình nào lặp lại, khiến người đời sau truyền tụng như một giai thoại về tay nghề tài hoa bậc thầy của các nghệ nhân chạm gỗ Nam Bộ xưa.
Giá trị hiện nay
Ngày nay, chùa Giác Viên được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia từ năm 1993, ghi nhận giá trị đặc biệt của ngôi chùa về mặt kiến trúc, mỹ thuật và lịch sử. Chùa còn lưu giữ hệ thống hoành phi, liễn đối, cùng hàng chục bức chạm gỗ tinh xảo và gần trăm pho tượng cổ, tất cả đều mang đậm phong cách điêu khắc Nam Bộ thế kỷ XIX, được giới nghiên cứu mỹ thuật đánh giá là kho tàng di sản gỗ quý hiếm bậc nhất vùng Sài Gòn – Gia Định. Trong quá khứ, chùa từng là nơi mở lớp dạy kinh điển cho tăng sinh, góp phần đào tạo nhiều thế hệ tu sĩ cho Phật giáo miền Nam. Hiện tại, chùa Giác Viên vẫn là nơi sinh hoạt tín ngưỡng thường xuyên của phật tử địa phương, đồng thời là điểm đến được nhiều du khách và người nghiên cứu văn hóa, kiến trúc tìm đến tham quan, tìm hiểu khi ghé thăm Thành phố Hồ Chí Minh.
Hình ảnh minh họa
.jpg?width=800)
.jpg?width=800)
.jpg?width=800)
Câu hỏi thường gặp
Chùa Giác Viên được hình thành từ khi nào và trải qua các giai đoạn nào?
Năm 1798, Thiền sư Tổ Tông – Viên Quang lập một am nhỏ để trông coi gỗ quý dùng xây chùa Giác Lâm; năm 1805, nơi này được lập thành Quan Âm Viện; năm 1850, Thiền sư Tổ Tiên Giác – Hải Tịnh đổi tên thành Giác Viên, tên gọi được dùng đến ngày nay. Chùa nằm trên đường Lạc Long Quân, Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh, và người dân còn gọi là Chùa Hố Đất.
Ai đã biến chùa Giác Viên thành trung tâm đào tạo Phật học?
Năm 1869, Thiền sư Hoằng Ân – Minh Khiêm trở thành trụ trì và đã biến chùa Giác Viên thành một trung tâm đào tạo Phật học nổi tiếng ở khu vực Sài Gòn – Gia Định, thu hút nhiều học tăng đến tu học kinh điển.
Chùa Giác Viên có mối quan hệ gì với chùa Giác Lâm?
Chùa Giác Viên nằm không xa chùa Giác Lâm và có quan hệ gắn bó khăng khít với chùa này; dân gian gọi hai chùa là cặp chùa anh – chùa em (có nơi gọi chùa chị – chùa em), thường cùng chia sẻ pháp sự trong các dịp lễ lớn.
Chùa Giác Viên được xếp hạng di tích vào năm nào và có hiện vật gì đặc biệt?
Năm 1993, chùa Giác Viên được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia; chùa có khoảng 230 năm lịch sử, lưu giữ hàng chục bức chạm gỗ tinh xảo, gần trăm tượng cổ, và một bức chạm gỗ nổi tiếng khắc hình 94 con chim với tư thế không lặp lại nhau, được xem là minh chứng cho tay nghề điêu khắc tài hoa.”}}]}