Giới thiệu chung
Chùa Xà Xía, còn gọi là Wat Sà Xía, tọa lạc tại xã Mỹ Đức, TP Hà Tiên, nay thuộc tỉnh An Giang (mới), trên nền khu vực Kiên Giang cũ, cách cửa khẩu Xà Xía khoảng 400 mét. Đây là ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer từng bị tàn phá nặng nề trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam năm 1977-1978, nay được gìn giữ nguyên trạng như một chứng tích lịch sử đặc biệt. Năm 2003, chùa được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh, mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc về một giai đoạn lịch sử đau thương nhưng cũng rất đỗi hào hùng của dân tộc.
Lịch sử hình thành
Trước khi bị tàn phá, Chùa Xà Xía từng là một quần thể kiến trúc bề thế do cộng đồng người Khmer xây dựng, có diện tích khoảng một héc-ta, gồm chánh điện, sala, hai dãy trường học, nhà ăn và tám ngôi tháp. Trong cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam giai đoạn 1977-1978, các đơn vị bộ đội đã kiên cường bám trụ, chiến đấu bảo vệ khu vực chùa trước sự tấn công của quân xâm lược, gây ra nhiều tổn thất về người cho cả quân đội và người dân địa phương. Sau chiến tranh, chính quyền địa phương quyết định giữ nguyên hiện trạng đổ nát của ngôi chùa để làm chứng tích lịch sử.
Dấu ấn lịch sử – cách mạng
Hiện nay, phần mái của Chùa Xà Xía gần như đã sụp đổ hoàn toàn, để lộ khung nhà bên trong, trên các bức tường còn hằn rõ nhiều vết đạn và mảnh bom, là minh chứng sống động cho những mất mát, đau thương mà chiến tranh gây ra. Dù vậy, bên trong chùa, pho tượng Phật cao khoảng 2 mét vẫn còn tương đối nguyên vẹn, trở thành điểm tựa tâm linh để người dân địa phương và các cựu chiến binh từng tham gia bảo vệ biên giới đến thắp hương, tưởng niệm. Một ngôi chùa mới cũng đã được xây dựng gần đó nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng.
Giá trị hiện nay
Là di tích lịch sử cấp tỉnh được công nhận từ năm 2003, Chùa Xà Xía ngày nay vừa mang giá trị tôn giáo, vừa là “bảo tàng ngoài trời” sống động về những mất mát của chiến tranh và tinh thần chiến đấu bảo vệ Tổ quốc của quân dân vùng biên giới Hà Tiên. Địa điểm này thường xuyên đón các đoàn học sinh, sinh viên, cựu chiến binh và du khách đến tham quan, tìm hiểu lịch sử, qua đó góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần cảnh giác và trân trọng giá trị hòa bình cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Hình ảnh minh họa

Câu hỏi thường gặp
Chùa Xà Xía (Wat Sà Xía) nằm ở đâu và có đặc điểm gì?
Chùa Xà Xía, còn gọi là Wat Sà Xía, là ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer tọa lạc tại xã Mỹ Đức, thành phố Hà Tiên (nay thuộc tỉnh An Giang, trước đây thuộc Kiên Giang), cách cửa khẩu Xà Xía khoảng 400 mét.
Trước khi bị tàn phá, chùa có quy mô kiến trúc như thế nào?
Trước khi bị phá hủy, cộng đồng Khmer đã xây dựng một quần thể rộng khoảng một hecta, gồm chánh điện, sala, hai nhà học, nhà ăn và một nhóm tám ngôi tháp.
Chùa liên quan đến sự kiện lịch sử nào và hiện trạng ra sao?
Trong cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam 1977-1978, các đơn vị quân đội đã trấn giữ và chiến đấu bảo vệ khu vực chùa trước quân xâm lược, gây thương vong nặng cho cả bộ đội và dân thường. Hiện nay mái chùa gần như sụp đổ hoàn toàn, để lộ khung nhà, trên tường còn in dấu vết đạn và mảnh pháo; một tượng Phật cao khoảng 2 mét vẫn còn tương đối nguyên vẹn, trở thành điểm tựa tâm linh cho người dân và cựu chiến binh. Một ngôi chùa mới đã được xây gần đó để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng.
Di tích chùa Xà Xía được công nhận và có ý nghĩa gì?
Năm 2003, di tích được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh. Bài viết mô tả nơi đây như một “bảo tàng ngoài trời” về mất mát của chiến tranh và tinh thần bảo vệ Tổ quốc ở vùng biên giới Hà Tiên, thường được học sinh, cựu chiến binh và du khách đến tham quan, giáo dục truyền thống yêu nước, cảnh giác và giá trị của hòa bình.