Chùa Cầu Đông còn có tên là chùa Đông Môn, xưa thuộc tổng Hậu Túc, huyện Thọ Xương. Tương truyền, chùa được dựng vào đời nhà Lý (1010-1225)
Cổng tam quan chùa Cầu Đông Chùa Cầu Đông còn có tên là chùa Đông Môn, xưa thuộc tổng Hậu Túc, huyện Thọ Xương. Tương truyền, chùa được dựng vào đời nhà Lý (1010-1225) và trải qua nhiều lần trùng tu. Ngày xưa, ở đây có “Cầu Đông” – chiếc cầu đá bắc qua sông Tô Lịch và “Cửa Đông” – cửa tường thành phía Đông của Hoàng thành Thăng Long nên người xưa đặt tên cho chùa là Cầu Đông để dễ dàng phân biệt với các ngôi chùa khác. Hiện chùa còn lưu giữ được nhiều tấm bia cổ, trong đó, bia dựng năm Vĩnh Tộ thứ 6 (1624) có ghi lại nhiều việc chính như mua thêm đất, mở rộng khuôn viên và mở mang chùa.

So với những ngôi chùa cổ khác ở Hà Nội, chùa Cầu Đông được biết đến là ngôi chùa còn lưu giữ được 60 pho tượng Phật cổ có giá trị. Cổ vật quan trọng nhất của chùa là ba pho tượng Tam Thế, thể hiện ở ba thời: quá khứ, hiện tại và tương lai. Cả ba pho đều được tạo tác vào nửa đầu thế kỷ XVIII. Đây là ba pho tượng đẹp, quý hiếm, đạt giá trị nghệ thuật cao, được thể hiện các nét trang trí như vòng đeo cổ, khuôn mặt nữ, mang đầy đủ quy chuẩn của tượng Phật thế kỷ XVII – XVIII ở Việt Nam. Trong thập điện còn có pho tượng Tuyết Sơn được điêu khắc đẹp, tinh tế. Đây là một pho tượng quý hiếm trong nghệ thuật tạo tác của người Việt.
Chùa Cầu Đông còn có một ban thờ và tượng Thái sư Trần Thủ Độ cùng vợ ông là bà Trần Thị Dung. Trần Thủ Độ vốn là nhà chính trị xuất sắc, có công sáng lập và củng cố vương triều Trần.nbsp;Năm 1258, khi quân Nguyên Mông xâm lược nước Đại Việt lần thứ nhất, mặc dù đã ngoài 60 nhưng ông vẫn khảng khái trả lời vua Trần Thái Tông: “Đầu tôi chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo!”. Chỉ 10 ngày sau đó, quân dân nhà Trần phản công đã đánh tan giặc Mông Cổ. Cũng trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ nhất ấy, bà Trần Thị Dung đã có công chỉ huy hoàng tộc rút khỏi kinh thành Thăng Long, sau đó lại lo thu nhặt sắt thép, động viên các hiệp thợ ngày đêm rèn đúc vũ khí cung cấp cho quân Trần. Lương thực, thực phẩm để quân đội ăn no đánh giặc cũng do bà lo liệu. Với công lao to lớn đó, vua Trần đã sắc phong cho bà là Linh Từ Quốc Mẫu.

Từ sự cảm kích trước công lao, sự nghiệp của Thái sư Trần Thủ Độ và bà Trần Thị Dung, người dân quanh chùa đã cho dựng tượng ông bà và thờ phụng trong chùa. Điều này đã làm nên nét đặc sắc của một ngôi chùa cổ giữa lòng Thăng Long – Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Tên gọi “Cầu Đông” của chùa bắt nguồn từ đâu?
Chùa Cầu Đông, còn gọi là chùa Đông Môn, xưa thuộc tổng Hậu Túc, huyện Thọ Xương; tên gọi xuất phát từ chiếc cầu đá bắc qua sông Tô Lịch gần cửa Đông của thành Thăng Long.
Chùa Cầu Đông được xây dựng và trùng tu từ khi nào?
Chùa được cho là xây dựng vào thời Lý (1010-1225) và trải qua nhiều lần trùng tu; tấm bia năm Vĩnh Tộ thứ 6 (1624) ghi lại việc mua thêm đất, mở rộng khuôn viên và tu bổ chùa.
Chùa hiện lưu giữ những cổ vật nào đáng chú ý?
Chùa lưu giữ khoảng 60 pho tượng Phật cổ, trong đó quan trọng nhất là bộ ba tượng Tam Thế tạo vào nửa đầu thế kỷ XVIII và một pho tượng Tuyết Sơn được chạm khắc tinh xảo.
Vì sao chùa Cầu Đông có ban thờ Thái sư Trần Thủ Độ và bà Trần Thị Dung?
Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ nhất năm 1258, bà Trần Thị Dung được cho là đã chỉ huy việc rút khỏi kinh thành và huy động vật tư, lương thực, nhân công phục vụ quân đội nên được vua Trần phong là Linh Từ Quốc Mẫu; người dân địa phương đã lập tượng thờ hai vợ chồng ông bà trong chùa để ghi nhớ công lao.