Khu vực miền Bắc

Chùa Hương – Nam Thiên Đệ Nhất Động Giữa Lòng Hà Nội

Giới thiệu chung

Chùa Hương, tên đầy đủ là chùa Hương Tích, là cách gọi chung cho cả một quần thể văn hóa – tôn giáo gồm hàng chục ngôi chùa, đền, động nằm rải rác trong dãy núi đá vôi Hương Sơn, thuộc xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội. Đây được xem là một trong những quần thể danh thắng Phật giáo lớn và nổi tiếng bậc nhất Việt Nam, nơi hòa quyện giữa cảnh sắc sông núi hữu tình với đời sống tâm linh sâu sắc của người Việt.

Trung tâm của quần thể là động Hương Tích – được chúa Trịnh Sâm ca ngợi là “Nam thiên đệ nhất động” (động đẹp nhất trời Nam) khi đến vãn cảnh năm 1770. Để đến được nơi đây, du khách thường xuất phát từ bến Đục, đi thuyền ngược dòng suối Yến trong xanh, ngắm núi non trùng điệp hai bên bờ, rồi tiếp tục leo núi hoặc đi cáp treo lên động. Suốt hành trình ấy, chùa Hương không chỉ là chốn hành hương mà còn là một cuộc du ngoạn sơn thủy đầy thi vị.

Lịch sử hình thành

Theo văn bia còn lưu tại chùa, chùa Hương bắt đầu được xây dựng với quy mô nhất định vào khoảng cuối thế kỷ 17, dưới thời Lê – Trịnh, gắn liền với công lao khai sơn của một số vị hòa thượng đến tu hành và dựng am trong động. Trải qua các đời trụ trì, chùa Thiên Trù (chùa Ngoài) – ngôi chùa chính nằm ở thung lũng dưới chân núi – dần được mở rộng thành một tổ đình lớn, còn động Hương Tích trên núi trở thành nơi thờ tự chính, gắn với tín ngưỡng thờ Phật Bà Quan Âm.

Chùa từng bị tàn phá nặng nề trong kháng chiến chống Pháp, đặc biệt là chùa Thiên Trù gần như bị thiêu rụi hoàn toàn năm 1947. Sau ngày hòa bình lập lại, chùa được trùng tu, tôn tạo nhiều lần và tiếp tục mở rộng cho đến ngày nay. Năm 2017, quần thể danh thắng Hương Sơn (chùa Hương) được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa và cảnh quan của nơi đây.

Lễ hội chùa Hương và quần thể danh thắng Hương Sơn

Chùa Hương không chỉ có một ngôi chùa mà là cả một hệ thống hơn hai mươi điểm di tích gồm chùa, đền, động nằm trải dài dọc suối Yến và trong lòng núi Hương Sơn, tiêu biểu như đền Trình, chùa Thiên Trù, động Tiên Sơn, chùa Giải Oan, đền Cửa Võng và động Hương Tích. Mỗi điểm mang một câu chuyện, một lớp trầm tích văn hóa riêng, tạo nên một “bảo tàng” tín ngưỡng dân gian và Phật giáo sống động giữa thiên nhiên hùng vĩ.

Lễ hội chùa Hương được xem là lễ hội có quy mô lớn và kéo dài nhất Việt Nam, khai hội vào mùng 6 tháng Giêng và kéo dài suốt ba tháng mùa xuân. Vào mùa lễ hội, hàng triệu lượt du khách và Phật tử từ khắp mọi miền đất nước nô nức trẩy hội, ngồi thuyền trên suối Yến, vừa vãn cảnh vừa hành hương cầu an – trở thành một nét sinh hoạt văn hóa tâm linh không thể thiếu trong đời sống người Việt mỗi độ xuân về.

Các tích truyện

Gắn liền với động Hương Tích là truyền thuyết về công chúa Diệu Thiện – con gái út của vua Diệu Trang Vương. Tương truyền, công chúa từ nhỏ đã một lòng hướng Phật, quyết chí xuất gia tu hành bất chấp sự ngăn cản của vua cha. Sau nhiều thử thách gian truân, bà tu đắc đạo và hóa thân thành Phật Bà Quan Thế Âm Bồ Tát, thường được dân gian gọi là Quan Âm Diệu Thiện hay Quan Âm Nam Hải. Động Hương Tích, theo truyền thuyết, chính là nơi công chúa tu hành và đắc đạo, vì vậy nơi đây trở thành chốn thờ phụng Quan Âm linh thiêng bậc nhất miền Bắc.

Tên gọi “Nam thiên đệ nhất động” cũng mang một câu chuyện riêng: khi chúa Trịnh Sâm đến vãn cảnh động vào năm Canh Dần (1770), cảm khái trước vẻ đẹp kỳ vĩ của nhũ đá và không gian huyền ảo trong động, ông đã đề năm chữ Hán “Nam thiên đệ nhất động” khắc trên vách đá cửa động. Bút tích ấy còn lưu lại đến ngày nay, trở thành một trong những dấu ấn lịch sử – văn hóa đặc sắc nhất của chùa Hương.

Giá trị hiện nay

Ngày nay, chùa Hương không chỉ là điểm hành hương Phật giáo quan trọng mà còn là di sản văn hóa – thiên nhiên tiêu biểu, gắn liền với bản sắc và tâm thức người Việt. Sự kết hợp giữa tín ngưỡng thờ Quan Âm, phong cảnh sơn thủy hữu tình và những giá trị khảo cổ, kiến trúc cổ trong hệ thống hang động đã đưa chùa Hương trở thành một trong những điểm du lịch tâm linh thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước bậc nhất cả nước.

Với vị thế Di tích quốc gia đặc biệt, chùa Hương tiếp tục được đầu tư bảo tồn, tôn tạo nhằm gìn giữ nguyên vẹn giá trị cảnh quan tự nhiên hòa quyện với kiến trúc tôn giáo cổ truyền, đồng thời phát triển thành một trong những sản phẩm du lịch văn hóa – tâm linh tiêu biểu của Thủ đô Hà Nội.

Hình ảnh minh họa

Dưới đây là một số hình ảnh tiêu biểu về chùa Hương và quần thể danh thắng Hương Sơn.

Thien Tru Pagoda main hall at Chua Huong
Chua Thien Tru, ngoi chua chinh trong quan the chua Huong
Boat trip on Yen stream at Chua Huong
Thuyen cho khach hanh huong tren suoi Yen
Gate of Thien Tru Pagoda at Chua Huong
Cua chua Thien Tru trong quan the chua Huong

Câu hỏi thường gặp

Chùa Hương nằm ở đâu và gồm những điểm di tích nào?

Chùa Hương, tên đầy đủ là chùa Hương Tích, nằm ở xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, Hà Nội, là quần thể hơn hai mươi điểm di tích gồm chùa, đền, động, tiêu biểu như Đền Trình, chùa Thiên Trù, động Tiên Sơn, chùa Giải Oan, đền Cửa Võng và động Hương Tích.

Chùa Hương được xây dựng từ khi nào?

Theo văn bia còn lưu tại chùa, chùa Hương bắt đầu được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ 17, dưới thời Lê – Trịnh, do một số vị hòa thượng có công khai sơn và dựng am trong động.

Truyền thuyết về công chúa Diệu Thiện liên quan đến chùa Hương như thế nào?

Theo truyền thuyết, công chúa Diệu Thiện, con gái út của vua Diệu Trang Vương, xuất gia tu hành trái ý vua cha và đắc đạo tại động Hương Tích, được gọi là Phật Bà Quan Thế Âm Bồ Tát hay Quan Âm Diệu Thiện.

Vì sao động Hương Tích được gọi là “Nam thiên đệ nhất động”?

Năm 1770, Chúa Trịnh Sâm đến vãn cảnh động và đề bốn chữ Hán “Nam thiên đệ nhất động” trên vách đá cửa động; lễ hội chùa Hương khai hội vào mùng 6 tháng Giêng và kéo dài suốt ba tháng mùa xuân.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *