Giới thiệu chung
Chùa Cả, còn gọi là chùa Thánh Ân, tọa lạc tại số 45 phố Hàn Thuyên, phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình (mới) sau đợt sáp nhập địa giới hành chính. Đây là một trong những ngôi chùa cổ có bề dày lịch sử lâu đời của đất Nam Định, đồng thời từng là nơi đặt trụ sở của Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Nam Định. Cần lưu ý, “Chùa Cả” là tên gọi khá phổ biến ở vùng đồng bằng Bắc Bộ — chẳng hạn còn có một chùa Cả khác (chùa Đại Bi) tại xã Mê Linh, huyện Đông Hưng, thuộc khu vực Thái Bình cũ (nay thuộc Hưng Yên mới) — nên bài viết này chỉ đề cập riêng đến ngôi chùa Cả tại phố Hàn Thuyên, thành phố Nam Định cũ.
Lịch sử hình thành
Theo truyền tích lưu truyền tại địa phương, chùa được lập nên từ thời Trần, ban đầu dựng ở khu vực Bến Ngự, vốn là nơi lui về tu tập của các cung tần, công chúa triều Trần. Đến thời Mạc Đăng Chính (1530-1539), do sông Vị Hoàng lở bồi, dòng họ Trần đã cho di dời chùa về vị trí hiện nay, trên một khu đất rộng rãi, xung quanh có lũy tre bao bọc và nhìn ra ao sen. Chùa được xây dựng lại với quy mô như hiện tại vào năm Mạc Phúc Nguyên thứ 6 (1553), sau đó được trùng tu vào thời Khải Định (1914-1925) và đại trùng tu vào năm 1982.
Kiến trúc và di vật quý
Chùa Cả được xây theo kiểu chữ Đinh, gồm tòa chính điện thờ Phật, bên phải có ban thờ thần Tản Viên, bên trái thờ Cao Mang Đại Vương — một vị tướng thời Trần có công phò giúp triều đình trong kháng chiến chống quân Nguyên Mông. Trong chùa hiện còn lưu giữ nhiều pho tượng Phật cổ cùng nhiều di vật quý, là nơi tăng ni, phật tử trong vùng thường xuyên lui tới học tập giáo lý và chiêm bái.
Giá trị hiện nay
Chùa Cả từng là nơi đặt văn phòng làm việc của Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Nam Định, do vị trụ trì kiêm nhiệm chức vụ Trưởng ban Trị sự trực tiếp quản lý và điều hành công việc đạo sự. Sau khi tỉnh Nam Định hợp nhất vào tỉnh Ninh Bình (mới), trụ sở chính thức của Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Ninh Bình (mới) là Trung tâm Phật giáo Trúc Lâm Thiên Trường; tuy nhiên chùa Cả vẫn tiếp tục giữ vai trò quan trọng ở cấp khu vực — hằng năm vẫn tổ chức Trường hạ (an cư kiết hạ) riêng, song song với Trường hạ Trúc Lâm Thiên Trường, và với bề dày lịch sử gần 500 năm tại vị trí hiện tại, chùa Cả tiếp tục là một trung tâm sinh hoạt Phật giáo quan trọng của khu vực Nam Định cũ.
Hình ảnh minh họa

Câu hỏi thường gặp
Chùa Cả (chùa Thánh Ân) ở đâu và theo truyền tích được lập từ khi nào?
Chùa Cả, còn gọi là chùa Thánh Ân, ở số 45 phố Hàn Thuyên, phường Vị Xuyên, thành phố Nam Định cũ (nay Ninh Bình); theo truyền tích địa phương, chùa được lập từ thời Trần.
Vì sao chùa được dời đến vị trí hiện nay?
Thời Mạc Đăng Chính (1530-1539), do sông Vị Hoàng sạt lở bồi lắng, dòng họ Trần đã cho dời chùa đến vị trí hiện nay, và đến năm 1553 (Mạc Phúc Nguyên thứ 6) chùa được xây dựng lại với quy mô như hiện nay.
Ngoài thờ Phật, chùa còn thờ những ai?
Bên phải chính điện thờ Tản Viên, bên trái thờ Cao Mang Đại Vương, một vị tướng thời Trần có công giúp triều đình chống quân Nguyên Mông.
Vai trò của chùa Cả đối với Phật giáo địa phương là gì?
Chùa từng là trụ sở Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Nam Định, và dù sau sáp nhập trụ sở chính thức của Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Ninh Bình (mới) chuyển về Trung tâm Phật giáo Trúc Lâm Thiền Trường, chùa vẫn tổ chức Trường hạ riêng hằng năm.