Giới thiệu chung
Chùa Dâu, tên chữ là Diên Ứng tự (còn gọi Pháp Vân tự, Cổ Châu tự), tọa lạc tại xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh – vùng đất Luy Lâu xưa, trung tâm chính trị và Phật giáo lâu đời nhất Việt Nam. Đây được xem là ngôi chùa cổ nhất nước, thờ Phật Pháp Vân trong hệ thống tín ngưỡng Tứ Pháp – sự bản địa hóa độc đáo của Phật giáo Ấn Độ trên đất Việt.
Chùa gắn liền với trung tâm Phật giáo Dâu – Luy Lâu, nơi giao lưu Phật giáo Ấn Độ với tín ngưỡng dân gian bản địa ngay từ những thế kỷ đầu Công nguyên.
Lịch sử hình thành
Theo tư liệu của Cục Di sản văn hóa, chùa được khởi dựng tại vùng Dâu (Luy Lâu) vào thế kỷ II sau Công nguyên, dưới thời Sĩ Nhiếp làm Thái thú Giao Chỉ – giai đoạn Phật giáo được xem là du nhập sớm nhất vào Việt Nam qua con đường Ấn Độ.
Truyền thuyết kể rằng nhà sư Khâu Đà La từ Ấn Độ sang truyền đạo, thu nhận cư sĩ Tu Định làm đệ tử; con gái ông là Man Nương phục vụ nhà sư và sinh hạ một bé gái sau một sự kiện kỳ bí. Nhà sư đặt đứa trẻ vào cây dung, cho Man Nương một cây gậy thần trị hạn hán. Cây dung trôi về Luy Lâu, được Sĩ Nhiếp cho tạc thành bốn pho tượng: Pháp Vân (Mây), Pháp Vũ (Mưa), Pháp Lôi (Sấm), Pháp Điện (Chớp), thờ tại bốn ngôi chùa Dâu, Đậu, Tướng, Dàn. Chùa Dâu chính là nơi thờ Pháp Vân – đứng đầu hệ Tứ Pháp.
Tứ Pháp và tháp Hòa Phong
Chùa có bố cục “nội công ngoại quốc” gồm tam quan, tiền thất, tháp Hòa Phong, Tam bảo, hậu đường và hai dãy hành lang. Tháp Hòa Phong xây bằng gạch nung già, cao khoảng 15m, còn lại 3 tầng (nguyên gốc có 9 tầng), mang phong cách kiến trúc thời Lê Trung Hưng, bên trong đặt tượng Tứ Thiên Vương trấn giữ bốn phương – trở thành biểu tượng đặc trưng nhất của chùa Dâu và cả vùng Kinh Bắc.
Trong lõi cây dung năm xưa còn phát hiện khối đá gọi là Thạch Quang Phật, hiện vẫn được thờ tại chùa Dâu như một cổ vật linh thiêng gắn với huyền tích khai sáng Tứ Pháp.
Giá trị hiện nay
Ngày 09/12/2013, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2383/QĐ-TTg xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật chùa Dâu là Di tích quốc gia đặc biệt.
Hằng năm, Hội Dâu được tổ chức vào ngày mồng 8 tháng 4 âm lịch (trùng ngày sinh Đức Phật Thích Ca), với phần lễ (rước Tứ Pháp, dâng hương) và phần hội (múa gậy, cướp nước, múa sư tử/rồng, đấu vật) – một trong những lễ hội Phật giáo dân gian lâu đời và quy mô nhất miền Bắc, gắn kết cộng đồng các làng thuộc hệ thống Tứ Pháp Luy Lâu.
Hình ảnh minh họa
Dưới đây là một số hình ảnh tiêu biểu về chùa Dâu tại Thuận Thành, Bắc Ninh.
