Giới thiệu chung
Chùa Trăm Gian, tên chữ là Quảng Nghiêm tự, tọa lạc trên núi Sở (cao khoảng 50m) thuộc thôn Tiên Lữ, xã Tiên Phương, huyện Chương Mỹ, Hà Nội (trước thuộc tỉnh Hà Tây). Tên gọi “Trăm Gian” bắt nguồn từ cách tính truyền thống tổng cộng 104 gian nhà trong toàn bộ khuôn viên chùa.
Đây là một trong những ngôi cổ tự tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ, nổi tiếng với thế đất tựa núi và hệ thống tượng cổ phong phú.
Lịch sử hình thành
Chùa được khởi dựng từ đời vua Lý Cao Tông, niên hiệu Trinh Phù thứ 10, tức năm 1185. Qua các triều đại sau, đặc biệt là thời Trần và thời Lê-Nguyễn, chùa được trùng tu và mở rộng nhiều lần để có quy mô như hiện nay.
Một tấm bia “Quảng Nghiêm tự bi ký” dựng năm Hoằng Định thứ 4 (1603) từng ca ngợi đây là “ngôi chùa đẹp nhất phủ Quốc Oai”. Gác chuông hai tầng tám mái được dựng năm Chính Hòa (1693), quả chuông đồng đúc năm Cảnh Thịnh thứ 2 (1794) vẫn còn đến nay. Chùa được Bộ Văn hóa xếp hạng di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật quốc gia từ năm 1962.
Kiến trúc ba lớp và tượng cổ
Chùa Trăm Gian bố trí theo ba cấp nền trên sườn núi: lớp thứ nhất gồm bốn cột trụ, quán để đánh cờ người và nhà Giá Ngự; lớp thứ hai là gác chuông hai tầng tám mái dựng trên 16 cột gỗ lim; lớp thứ ba là khu chùa chính gồm tiền đường (7 gian), thiêu hương, thượng điện (3 gian) và nhà Tổ.
Chùa còn khoảng 150 pho tượng cổ, phần lớn bằng gỗ, trong đó nổi tiếng nhất là pho tượng Đô đốc Đặng Tiến Đông – một võ tướng thời Tây Sơn được tạc tượng thờ sống, phát hiện lại giá trị lịch sử vào năm 1972.
Giá trị hiện nay
Cuối tháng 8 năm 2012, nhà chùa tự ý cho phá dỡ nhà Tổ, gác Khánh và bậc cấp từ gác chuông lên sân tiền đường để xây mới mà không có phép, gây tranh cãi lớn trong dư luận và giới bảo tồn di sản; các chuyên gia sau đó nhận định khó có thể phục dựng nguyên trạng hoàn toàn.
Hiện nay, chùa Trăm Gian cùng chùa Trầm hợp thành Cụm di tích quốc gia Chùa Trầm – Chùa Trăm Gian. Từ tháng 1/2025, Hà Nội triển khai dự án tu bổ, tôn tạo với tổng vốn đầu tư gần 267 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành cuối năm 2026, nhằm bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa của cụm di tích này.
Hình ảnh minh họa
Dưới đây là hình ảnh về chùa Trăm Gian (Quảng Nghiêm tự) tại Chương Mỹ, Hà Nội.
