Giới thiệu chung
Chùa Long Đọi Sơn (còn gọi là chùa Đọi, tên chữ Diên Linh tự) tọa lạc trên đỉnh núi Đọi, thuộc xã Tiên Sơn, thị xã Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Đây là một trong những ngôi cổ tự nổi tiếng nhất vùng đồng bằng Bắc Bộ, không chỉ bởi bề dày lịch sử gần nghìn năm mà còn bởi việc lưu giữ tấm bia đá cổ Sùng Thiện Diên Linh – một trong những bảo vật quý giá bậc nhất của lịch sử mỹ thuật và văn hóa Phật giáo thời Lý.
Từ trên đỉnh núi Đọi, chùa Long Đọi Sơn nhìn bao quát cả một vùng đồng bằng chiêm trũng rộng lớn của Hà Nam, xa xa có thể thấy dòng sông Châu Giang uốn lượn, tạo nên một không gian vừa thanh tịnh vừa hùng vĩ, xứng đáng là một danh lam thắng cảnh của xứ Nam.
Lịch sử hình thành
Chùa được khởi dựng từ thời nhà Lý, dưới triều vua Lý Thánh Tông và Lý Nhân Tông. Năm 1054, vua Lý Thánh Tông cùng Vương phi Ỷ Lan đã đến đây dựng chùa và xây tháp Sùng Thiện Diên Linh. Đến năm 1121, dưới triều Lý Nhân Tông, chùa được xây dựng hoàn chỉnh cùng với ngọn tháp cao và tấm bia đá lớn ghi lại quá trình xây dựng, đặt tên là bia Sùng Thiện Diên Linh – tác phẩm điêu khắc đá tiêu biểu của nghệ thuật thời Lý, hiện đã được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Trải qua nhiều biến động lịch sử, chùa từng bị tàn phá nhiều lần, đặc biệt trong thời kỳ giặc Minh xâm lược đầu thế kỷ 15 và trong chiến tranh chống Pháp giữa thế kỷ 20. Tấm bia Sùng Thiện Diên Linh may mắn được gìn giữ và trở thành hiện vật quý giá nhất còn lại của ngôi chùa cổ. Chùa đã được trùng tu, tôn tạo nhiều lần qua các thời Lê, Nguyễn và gần đây, giúp khôi phục lại diện mạo khang trang như ngày nay.
Bia đá Sùng Thiện Diên Linh
Bia Sùng Thiện Diên Linh được tạc từ khối đá lớn, đế bia chạm khắc hình sóng nước và hoa văn rồng uốn lượn tinh xảo mang đặc trưng nghệ thuật điêu khắc thời Lý. Nội dung văn bia do Thượng thư Bộ Hình Nguyễn Công Bật soạn, ghi chép lại công cuộc xây dựng chùa tháp, đồng thời phản ánh nhiều sự kiện lịch sử, văn hóa, xã hội quan trọng của vương triều Lý. Đây được xem là một trong bốn tấm bia cổ quý giá nhất còn lại của thời Lý (An Nam tứ đại khí liên quan), có giá trị đặc biệt đối với việc nghiên cứu lịch sử, mỹ thuật và văn tự Hán Nôm Việt Nam thời trung đại.
Giá trị hiện nay
Ngày nay, chùa Long Đọi Sơn không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo, tu học của tăng ni Phật tử mà còn là một di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, thu hút đông đảo du khách, nhà nghiên cứu đến tham quan, chiêm bái và tìm hiểu về bia đá Sùng Thiện Diên Linh. Chùa cũng là điểm dừng chân trong hành trình khám phá các di tích Phật giáo cổ của tỉnh Hà Nam, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa thời Lý cho các thế hệ sau.
Hình ảnh minh họa
