Giới thiệu chung
Chùa Phật Bà là một trong ba công trình tín ngưỡng cổ tọa lạc tại thôn Phúc Kiều, xã Quảng Tùng, thuộc khu vực Quảng Trạch – Quảng Bình cũ, nay thuộc tỉnh Quảng Trị (mới) sau đợt sáp nhập hành chính năm 2025. Chùa nằm trong một cụm di tích gồm ba hạng mục: Chùa Phật Bà, Miếu Thành Hoàng Làng và Miếu Cao Các Mạc Sơn, cùng được xếp hạng chung là di tích cấp tỉnh do có mối liên hệ chặt chẽ về lịch sử hình thành và không gian thờ tự của cộng đồng làng Phúc Kiều.
Lịch sử hình thành
Theo các tư liệu địa phương, cụm di tích được hình thành cách đây khoảng 200 năm, song lịch sử của vùng đất Phúc Kiều – thuộc khu vực Roòn xưa – còn gắn với quá trình di dân, khai khẩn và lập làng của cư dân Việt trong hành trình Nam tiến, có dấu vết từ cuối thế kỷ XIV đầu thế kỷ XV. Chùa Phật Bà cùng hai ngôi miếu bên cạnh phản ánh tín ngưỡng thờ Phật kết hợp với tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng và thờ thần núi bản địa – một mô thức tín ngưỡng phổ biến ở các làng cổ ven biển Bắc Trung Bộ.
Kiến trúc và tín ngưỡng thờ tự
Các công trình trong cụm di tích mang đậm dấu ấn kiến trúc thời Nguyễn, với những mảng chạm khắc gỗ trên xà, cột và đặc biệt là các bức bình phong khảm sành sứ hình rồng, lân, phượng công phu – thể hiện tay nghề của những người thợ thủ công địa phương. Miếu Cao Các Mạc Sơn thờ hai vị thần núi Cao Các và Mạc Sơn, được dân gian truyền tụng là các vị tướng có công trấn giữ, bảo hộ vùng rừng núi; trong khi Miếu Thành Hoàng Làng thờ vị thần bảo hộ cho cả cộng đồng làng. Chùa Phật Bà, đặt ở vị trí trung tâm của cụm, là nơi người dân đến lễ Phật, cầu an quanh năm và đặc biệt vào dịp lễ “mở cửa rừng” hằng năm.
Giá trị hiện nay
Cụm di tích Chùa Phật Bà – Miếu Thành Hoàng Làng – Miếu Cao Các Mạc Sơn được xem là biểu tượng lịch sử – văn hóa của vùng Roòn, lưu giữ những giá trị phi vật thể quý báu về quá trình hình thành làng xã và tín ngưỡng dân gian địa phương. Đây cũng là điểm sinh hoạt tín ngưỡng cộng đồng quan trọng của người dân xã Quảng Tùng. Theo Công báo UBND tỉnh Quảng Bình (congbao.quangbinh.gov.vn), cụm di tích được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định số 3242/QĐ-UBND ngày 28/12/2012 của UBND tỉnh Quảng Bình, với nội dung: “Nay xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh đối với: Chùa Phật Bà, Miếu Thành Hoàng Làng và Miếu Cao Các Mạc Sơn”. Một số nguồn khác cho biết mốc công nhận ban đầu có thể từ năm 2003, trước khi được UBND tỉnh tái xác nhận bằng quyết định năm 2012 nêu trên; mối liên hệ chính xác giữa hai mốc thời gian này vẫn cần các cơ quan văn hóa tỉnh xác minh thêm.
Hình ảnh minh họa

Câu hỏi thường gặp
Chùa Phật Bà nằm trong cụm di tích nào và tọa lạc ở đâu?
Chùa Phật Bà tọa lạc tại thôn Phúc Kiều, xã Quảng Tùng, nay thuộc tỉnh Quảng Trị (mới), là một trong ba công trình tín ngưỡng cổ cùng được xếp hạng chung là di tích cấp tỉnh, gồm Chùa Phật Bà, Miếu Thành Hoàng Làng và Miếu Cao Các Mạc Sơn.
Cụm di tích này được hình thành từ khi nào?
Theo các tư liệu địa phương, cụm di tích được hình thành cách đây khoảng 200 năm, trong khi lịch sử vùng đất Phúc Kiều – thuộc khu vực Roòn xưa – còn gắn với quá trình di dân, khai khẩn từ cuối thế kỷ XIV đầu thế kỷ XV.
Hai ngôi miếu bên cạnh chùa thờ những vị thần nào?
Miếu Cao Các Mạc Sơn thờ hai vị thần núi Cao Các và Mạc Sơn, được truyền tụng là các vị tướng có công trấn giữ, bảo hộ vùng rừng núi; Miếu Thành Hoàng Làng thờ vị thần bảo hộ cho cả cộng đồng làng.
Cụm di tích được xếp hạng di tích cấp tỉnh vào năm nào?
Theo Công báo UBND tỉnh Quảng Bình, cụm di tích được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định số 3242/QĐ-UBND ngày 28/12/2012; tuy nhiên bài viết cũng ghi một số nguồn khác cho biết mốc công nhận ban đầu có thể từ năm 2003, trước khi được tái xác nhận bằng quyết định năm 2012, và mối liên hệ chính xác giữa hai mốc thời gian này vẫn cần các cơ quan văn hóa tỉnh xác minh thêm.