Giới thiệu chung
Chùa Láng, tên chữ là Chiêu Thiền tự, tọa lạc tại số 112 phố Chùa Láng, Hà Nội. Ngôi chùa được xem là một trong những danh lam cổ tự bậc nhất của kinh thành Thăng Long xưa, từng được ca ngợi là “đệ nhất tùng lâm” ở phía Tây kinh đô. Chùa thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh và vua Lý Thần Tông, gắn liền với một trong những truyền thuyết ly kỳ và nổi tiếng nhất của Phật giáo Việt Nam thời Lý. Với gần 900 năm lịch sử, chùa Láng không chỉ là chốn tu hành thanh tịnh mà còn là một công trình kiến trúc mẫu mực, mang đậm dấu ấn nghệ thuật cung đình thời Lý – Trần, thu hút đông đảo phật tử và du khách thập phương đến chiêm bái, tìm hiểu.
Lịch sử hình thành
Chùa Láng được xây dựng vào thế kỷ 12, dưới triều vua Lý Anh Tông (trị vì 1138-1175), theo lệnh của nhà vua nhằm thờ phụng vua cha Lý Thần Tông và Thiền sư Từ Đạo Hạnh – người mà theo truyền thuyết chính là tiền thân đầu thai của vị vua này. Theo sử sách và văn bia còn lưu lại, chùa nguyên có quy mô rất lớn, kiến trúc theo kiểu “nội công ngoại quốc” đặc trưng của các ngôi chùa lớn thời Lý, gồm cổng tam quan, nhà bát giác, các tòa tiền đường, thiêu hương, thượng điện và nhà tổ. Trải qua nhiều thế kỷ binh lửa và thăng trầm lịch sử, chùa đã được trùng tu nhiều lần, trong đó có ba đợt trùng tu lớn được ghi nhận vào các năm Thịnh Đức thứ 4 (1656), năm 1901 và năm 1989. Tấm bia cổ nhất còn lưu giữ tại chùa, dựng năm 1656, do đích thân tiến sĩ Nguyễn Văn Trạc soạn văn, là nguồn sử liệu quý giá giúp hậu thế hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của ngôi cổ tự này.
Sắc phong và mối liên hệ với triều đình
Chùa Láng có một vị trí đặc biệt trong lịch sử Phật giáo và vương triều Lý vì đây là ngôi chùa duy nhất được một vị hoàng đế – vua Lý Anh Tông – trực tiếp cho xây dựng để thờ phụng phụ hoàng của mình cùng vị thiền sư mà dân gian tin là tiền kiếp của vua cha. Việc thờ phụng vua Lý Thần Tông ngay tại chùa, kết hợp với Từ Đạo Hạnh trong cùng một không gian thờ tự, thể hiện sự dung hợp đặc biệt giữa vương quyền và thần quyền dưới thời Lý – một triều đại lấy Phật giáo làm quốc giáo. Tuy chùa không lưu giữ được sắc phong cụ thể bằng văn bản như một số di tích khác do biến động lịch sử, nhưng theo các nhà nghiên cứu, việc chùa được xây dựng theo lệnh vua và thờ tự song hành hai nhân vật hoàng gia – thiền sư đã tự thân là một hình thức “sắc phong” cao quý bậc nhất, khẳng định vị thế quốc tự của chùa Láng trong suốt chiều dài lịch sử.
Các tích truyện
Truyền thuyết nổi tiếng nhất gắn liền với chùa Láng là câu chuyện về Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Tương truyền, cha của ngài là Từ Vinh bị pháp sư Đại Điên dùng tà thuật hại chết. Để trả thù cho cha, Từ Đạo Hạnh đã dày công tầm sư học đạo, luyện được phép thuật cao cường, sau đó dùng gậy thần ném xuống dòng suối khiến dòng nước chảy ngược, trừng trị được Đại Điên. Sau khi trả xong thù cha, ngài chuyên tâm tu hành, đắc đạo và có nhiều phép thần thông biến hóa. Kỳ lạ hơn cả là truyền thuyết về việc Từ Đạo Hạnh đã đầu thai vào vợ của Sùng Hiền Hầu (em trai vua Lý Nhân Tông) để tái sinh làm con trai, sau này chính là vua Lý Thần Tông. Câu chuyện “đầu thai” này được xem là sự dung hòa độc đáo giữa tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Mật giáo và Đạo giáo, phản ánh quan niệm luân hồi sâu sắc của Phật giáo thời Lý. Đến nay, hình tượng Từ Đạo Hạnh vẫn được thờ phụng trang trọng tại chùa Láng cũng như chùa Thầy (Sài Sơn, Hà Nội) – nơi ngài viên tịch.
Giá trị hiện nay
Ngày nay, chùa Láng vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính với kiến trúc “tiền Phật hậu Thánh” đặc trưng, là một trong những mẫu mực tiêu biểu nhất của nghệ thuật kiến trúc chùa cổ miền Bắc Việt Nam. Trong khuôn viên chùa còn lưu giữ khoảng 198 pho tượng Phật, tượng Từ Đạo Hạnh bằng mây đan sơn son thếp vàng, tượng vua Lý Thần Tông bằng gỗ mít, cùng nhiều hoành phi, câu đối, bia đá cổ có giá trị lịch sử – văn hóa to lớn. Với những giá trị đặc biệt đó, chùa Láng đã được Nhà nước xếp hạng Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp Quốc gia. Hằng năm, vào ngày mùng 7 tháng 3 âm lịch – ngày sinh Thiền sư Từ Đạo Hạnh, chùa tổ chức lễ hội truyền thống lớn, thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia, góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa tâm linh quý báu của Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến.
Hình ảnh minh họa
