Chùa Thiên Mụ – Ngôi Chùa Cổ Nhất Xứ Huế

Giới thiệu chung

Chùa Thiên Mụ, còn gọi là chùa Linh Mụ, tọa lạc trên đồi Hà Khê, bên bờ bắc sông Hương, cách trung tâm thành phố Huế khoảng 5km về phía tây. Đây là một trong những ngôi chùa cổ nhất và mang tính biểu tượng nhất của cố đô Huế, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất Thuận Hóa – Phú Xuân qua nhiều thế kỷ. Với vị trí đắc địa nhìn ra dòng sông Hương thơ mộng, chùa Thiên Mụ từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa, tâm linh của xứ Huế và là điểm đến không thể bỏ qua đối với du khách thập phương.

Lịch sử hình thành

Chùa được chúa Tiên Nguyễn Hoàng, vị chúa Nguyễn đầu tiên ở Đàng Trong, cho xây dựng vào năm 1601 khi ông đi xem xét địa thế dọc sông Hương để chuẩn bị mở mang cơ nghiệp. Trải qua hơn 400 năm, chùa đã nhiều lần được trùng tu, mở rộng dưới các đời chúa Nguyễn và vua triều Nguyễn. Năm 1710, chúa Nguyễn Phúc Chu cho đúc đại hồng chung nặng gần 2 tấn, khắc bài minh về quá trình hình thành và hoằng dương Phật pháp. Đến năm 1844, dưới triều vua Thiệu Trị, tháp Phước Duyên bảy tầng cao 21m được xây dựng phía trước chùa, trở thành biểu tượng kiến trúc đặc trưng nhất của ngôi chùa cho đến ngày nay.

Sắc phong và mối liên hệ với triều đình

Chùa Thiên Mụ luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của các chúa Nguyễn và hoàng đế triều Nguyễn. Năm 1665, chúa Nguyễn Phúc Tần cho trùng tu chùa quy mô lớn. Đặc biệt, năm 1714, chúa Nguyễn Phúc Chu đầu tư đại trùng tu với hơn 10 công trình như điện Thiên Vương, điện Đại Hùng, nhà Thuyết Pháp, lầu Tàng Kinh và đích thân soạn bài văn bia nói về việc xây dựng các công trình này cũng như tấm lòng hướng Phật của mình, hiện tấm bia đá vẫn còn đặt trong chùa. Dưới triều vua Thiệu Trị, chùa được xếp vào hàng những danh thắng đặc biệt của kinh đô và được ghi vào điển lễ quốc gia với tên gọi Thiên Mụ tự. Các đời vua Gia Long, Minh Mạng, Thành Thái sau đó cũng nhiều lần cho trùng tu, ban sắc dụ công nhận chùa là quốc tự, thể hiện vai trò quan trọng của chùa trong đời sống tâm linh của triều đình nhà Nguyễn.

Các tích truyện, giai thoại lưu truyền

Tên gọi Thiên Mụ gắn với truyền thuyết được lưu truyền rộng rãi: xưa kia, dân địa phương thường thấy một bà lão mặc áo đỏ quần lục xuất hiện trên đồi Hà Khê, nói rằng rồi đây sẽ có một vị chân chúa đến lập chùa để tụ khí thiêng, giúp nước Nam hưng thịnh, nói xong bà biến mất. Nghe chuyện ấy, chúa Nguyễn Hoàng cho lập chùa trên đồi, đặt tên là Thiên Mụ tự để tưởng nhớ. Bên cạnh đó, chùa Thiên Mụ còn gắn với một dấu ấn lịch sử đặc biệt của Phật giáo Việt Nam thời hiện đại: chiếc xe ô tô Austin hiệu A95 từng chở Hòa thượng Thích Quảng Đức từ Huế vào Sài Gòn năm 1963 hiện vẫn được lưu giữ và trưng bày trang trọng trong khuôn viên chùa, trở thành một chứng tích lịch sử quan trọng.

Giá trị hiện nay

Ngày nay, chùa Thiên Mụ là một trong những biểu tượng đặc trưng nhất của thành phố Huế, xuất hiện trong vô số câu ca dao, hò Huế và tác phẩm nghệ thuật. Chùa nằm trong quần thể di tích Cố đô Huế đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới từ năm 1993. Hàng năm, chùa đón hàng trăm nghìn lượt du khách và Phật tử trong nước lẫn quốc tế đến tham quan, chiêm bái, góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc đặc sắc của Phật giáo xứ Huế.

Hình ảnh minh họa